14 Kasım 2016’da, ulusal gazetelerden birinin köşe yazarının attığı tweetten yola çıkarak ” Dolar yükselince ne olur? İthalat, ihracat, döviz kuru ne demek? ” gibi sorulara cevap arayacağız . Özellikle ekonomi eğitimi alan kişilerin şaşkınlıklarını gizleyemedikleri bahsi geçen tweetteDolar 3.30 olmuş. Olsun. Bize ne elâlemin parasından. Amerika düşünsün” yazıyordu. Bu hanımefendiyi tanımayan birçok kişi fake bir profil olduğunu düşünüp çok üstünde durmadı ancak “gazeteci” titri taşıyan biri olduğu öğrenilince konu bambaşka bir hal aldı. Yıllar önce şarkıcı Hilal Cebeci’nin attığı bir tweet yine bu şekilde gündem olmuştu. “Neden para basıp para ödemiyoruz ki??? Hiçbir ülkeye borcumuz kalmaz” diyen Cebeci’nin mesleği gereği ilgisini belki hiç çekmeyecek bir konu hakkında böyle bir yorum yapması çok fazla yadırganmamıştı.

cxpgeuwxgaem1-e

 

 

 

 

 

 

 

Dönelim  “Dolar 3.30 olmuş. Olsun. Bize ne elâlemin parasından. Amerika düşünsün” tweetini ve peşi sıra attığı bir mention’ı -“ekonomist arkadaşıma sordum. O söyledi bu sözü. Sadece ihracatta biraz gerilim Yaşar piyasalar dedi”  ele alarak doların bu şekilde yükselmesinin Türkiye’yi ilgilendirip ilgilendirmediğine cevap arayalım.

Öncelikle bazı kavramları çok temel düzeyde açıklamaya çalışalım;

Parite

Hemen hergün haber bültenlerinde özellikle borsa açılış ve kapanış saatlerinde sıklıkla duyduğumuz parite kavramı temel olarak iki ülke parasının karşılıklı değeridir. Bir başka deyişle “her iki paranın birbirlerine karşı olan değer kazanım veya kaybının anlık rakamsal değeridir”.

Örnek: Euro/Dolar paritesi şu saat itibariyle 1,0734’tür. Bu demek oluyor ki  1 Euro 1,0734 dolardır..

İthalat

Bir ülkede üretilmiş olan malın, başka bir ülkedeki alıcılar tarafından satın alınmasına ithalat denir. İthalatın aynı zamanda ihracatın karşıtı olarak da tanımlanır. Bir ülkenin dış ticaret dengesini oluşturan en önemli etkenler ithalat ve ihracattır.

Örnek: İthalat kavramını günlük hayatta hemen her yerde duymamız mümkündür. Küçük bir halk pazarında bile “İthal mal bu ondan fiyatı yüksek” tarzında cümleler duyabiliriz. İthal ve fiyatının yüksek olması kavramlarını ithalat başlığımızı tekrar okuduğumuzda anlayabiliriz. Demek oluyor ki; ülke sınırları içerisinde üretilmemiş bahsi geçen mal yurtdışından –ücreti dövizle ödenerekİTHAL edilmiştir.

İhracat

Bir ülkede üretilen bir malın, yabancı ülkelere döviz karşılığında satılması demektir. İthalatın karşıtı olarak da tanımlanabilir. Bir ülkenin dış ticaret dengesini oluşturan en önemli etkenler ithalat ve ihracattır.

Örnek:  İhracat kavramını tıpkı ithalat gibi günlük hayatta hemen her yerde duymamız mümkündür. Küçük bir halk pazarında bile “ihraç fazlası bunlar” tarzında cümleler duyabiliriz. İhraç fazlası ve fiyatının düşük olması kavramlarını ihracat başlığımızı tekrar okuduğumuzda anlayabiliriz. Demek oluyor ki; ülke sınırları içerisinde üretilmiş mal yurtdışına –dövizle satılarakİHRAÇ edilmiştir. Belli nedenlerle elde kalan (defo, etiket baskı hatası vb) ürünler ise ihraç fazlası olarak elde kaldığından daha uygun fiyata satılmaktadır.

Dolar kurunun yükselmesi bizi neden ilgilendiriyor?

Şimdi bu çok basit üç kavram üzerinden haberimize konu olan tweetlere geri dönelim. “Dolar 3.30 olmuş. Olsun. Bize ne elâlemin parasından. Amerika düşünsün” ve akabinde gelen “ekonomist arkadaşıma sordum. O söyledi bu sözü. Sadece ihracatta biraz gerilim Yaşar piyasalar dedi”

Madde madde gidelim;

  1. “Dolar 3,30 olmuş” derken yukarda bahsettiğimiz parite terimini hatırlayalım. Demek ki 1 dolar 3.30 TL olmuş. Yani dolar TL karşısında değer kazanmış. Bir diğer deyişle TL dolar karşısında değer kaybetmiş. Başka bir anlamla ifade edecek olursak paramız değer kaybetmiş.
  2. “İyi de bize ne TL’nin Dolar karşısında değer kaybetmesinden” Olsun”  derken karşısındaki kişiyi rahatlatma içgüdüsü ile hareket ediyor olabilir ancak yanlış bir davranış. Yanlış bir davranış çünkü doların yükselmesi yani TL karşısında değerlenmesi ve yine TL’nin değer kaybetmesi olsun diyerek geçiştirilecek bir durum değil maalesef. Burada karşımıza çıkan kavram ise yine yukarıda açıkladığımız İTHALAT. İthalatımızın büyük bir kısmı Dolar ile yapılıyor ve dış borçlarımızın ağırlığı Dolar ile olan borçlara dayanıyor. TL’nin Dolara karşı değer kaybetmesi demek yapacağımız ithalatın ve vadesi gelip ödememiz gereken borcun TL karşılığının yükselmiş olması demek. 1 Dolar = 3.00 TL iken 100 Dolar borç aldığımızı ve kurun borcumuzu ödeme zamanı geldiğinde 1 Dolar = 3.30 TL’ye yükseldiğini düşünelim. Borcumuzu Kur 3.00 TL iken 100 Dolar için 300 TL vererek ödeyecekken, kur 3.30 olduğunda 330 TL vererek ödeyeceğiz.
  3. “Bize ne elâlemin parasından. Amerika düşünsün” bu cümle ise tam fecaat. Ekonominin en temel göstergelerinden biri olan ve yukarıda bir kaç kez bahsettiğimiz döviz kuru ve ithalat çerçevesinde kalarak; şayet maaşınızı dolar cinsinden almıyorsanız veya dolar ile İHRACAT yapmıyorsanız “bize ne elalemin parasından” diyemiyoruz. Hele “Amerika düşünsün” hiç diyemiyoruz çünkü burada Amerika’yı ilgilendiren bir durum pek yok gibi görünüyor.

Dolar kuru yükselip TL değer kaybederse;

  1. Hammadde ve girdi fiyatları yükselir.
  2. İnşaat, otomotiv ve tekstil sektörlerinde girdi fiyatlarının yükselmesi bu sektörlerde fiyatların artışına neden olmaktadır.
  3. Enerji, petrol ve doğalgazda dışa bağımlı olduğumuzdan ve bu kalemlerin dolar cinsinden ülkeye girmesi de fiyatlarının yükselmesine neden olmaktadır.
  4. Yurt dışına tatile çıkacak olanlar için de durum pek iç açıcı olmamaktadır. Malum TL Dolar karşısında değer kaybettiğinde elinize geçen dolar miktarı her yükselişte bir miktar daha azalacaktır.
  5. İthalat yapan firma sıkıntı yaşamaya başladığında ise bu sefer istihdamda azalmaya gidebilir.
  6. Bilgisayar, cep telefonu ve televizyon gibi elektronik eşyaların fiyatlarının dolara bağlı olması, doların yükseldiği dönemlerde bu kalemlerdeki satışları zorlaştırmakta; bu da hem üreticiye hem de tüketiciye zarar vermektedir.

 

“ekonomist arkadaşıma sordum. O söyledi bu sözü. Sadece ihracatta biraz gerilim Yaşar piyasalar dedi” diye devam ediyor. Ekonomist arkadaşı -eğer gerçekten bir ekonomistse- muhtemelen tam olarak bu şekilde kurmamıştır cümleyi.

Normal şartlar altında döviz kuru yükseldiğinde ihracatın artması beklenir ancak Türkiye’de TL’nin değerindeki düşüşler ithalatı azaltıyor ama ihracatı genel olarak artırmıyor. Bunun nedeni ise Türkiye’de ihracat malları üretiminde ithal malların önemi yatıyor. Ekonomist arkadaşı “sadece ihracatta biraz gerilim Yaşar piyasalar” deyip durumun vehametini gözardı ederken, ihracatın biraz! gerilim yaşayacağı ortamda ithalat açısından neler olabileceğinden de bahsetseymiş keşke.

 

 

 

 

 

Kaynak: Al Jazeera , www.mahfiegilmez.com , Ekonomi sözlüğü,

 

VeriAnaliz