Şanghay İşbirliği Örgütü Nedir? AB’ye Alternatif olabilir mi? Geçtiğimiz hafta Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın açıklamalarıyla gündeme gelen Türkiye’nin Şanghay İşbirliği örgütüne üye olup olamayacağı tartışması Türkiye’nin gündemini oldukça meşgul etti. Bizler de bu sorulara haberimizde cevap aradık.

ŞANGHAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ NEDİR?

Rusya, Çin, Kırgızistan, Kazakistan, Tacikistan ve Özbekistan’dan oluşan altı üyeli bölgesel işbirliği örgütüdür. Pakistan, Hindistan, İran ve Moğolistan gözlemci üye, Türkiye ise diyalog ortağı statüsündedir. Şanghay İşbirliği Örgütü’nün, gözlemci üyelerle birlikte coğrafi alanı 37 milyon km2’dir. Bu alan Avrasya’nın yaklaşık %70’ini kapsamaktadır.
ŞANGHAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ ÜYESİ ÜLKELERİN NÜFUSLARI

Şangay Beşlisi olarak bilinen topluluk 1996’da kuruldu. Çin Halk Cumhuriyeti, Rusya, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın oluşturduğu 5 ülke Şangay Beşlisi’nin kurdu.  Şanghay İşbirliği Örgütü yani Şangay Beşlisi 2001’de Özbekistan’ın katılımıyla üye sayısını altıya çıkarttı.

 

ŞANGHAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜNÜN KISA TARİHÇESİ

sanghay

 

ŞANGHAY İŞBİRLİĞİ ÖRGÜTÜ’NÜN KURULUŞ AMACI? 

Örgütün kuruluşundaki ilk amaç Çin-Rusya arasındaki SSCB’nin dağılmasından sonra ortaya çıkan sınır sorunlarını çözmek olsa da, örgütün üyeleri arasında zaman içerisinde oluşan askeri, ekonomik ve kültürel bağlarla, ABD ve Batı bloğunun karşısındaki ikinci blok güç olarak görülmeye başlanmıştır. Bunun yanında birçok gözlemciye göre örgütün kurulması Çin’in ekonomik dışa açılımı, artan enerji bağımlılığı ve yeni küresel güç olma hedefli dış politikasının bir sonucudur.

Bunun yanı sıra Rusya devlet başkanı Vladimir Putin, gerek Münih Güvenlik Zirvesi’nde gerekse Şanghay İşbirliği Örgütü’nün Ağustos 2007’deki Bişkek Zirvesi’nde ABD’nin dünyada tek güç olarak bulunmasına karşı olduğunu bildirmiştir. Putin, “Tek kutuplu dünya kabul edilemez.” diyerek bir anlamda örgütün amacını kamuoyuna duyurmuştur.

BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesinden ikisi olan Rusya ve Çin aynı zamanda nükleer silaha sahip olan ülkelerdendir. Aynı zamanda Şanghay İşbirliği Örgütü dünyanın en büyük ordusuna da sahiptir.

Ekonomik işbirliği son yıllarda örgütün daha acil hedeflerinden biri haline gelmiştir. Rusya’daki Ufa zirvesinde üye ülkeler, önümüzdeki on yıl içinde finans, yatırım ve ticaret işbirliğini güçlendirmeyi içeren ŞİÖ Geliştirme Stratejisini kabul ettiler. Pekin, ŞİÖ’yü bir kalkınma fonu ve serbest ticaret bölgesi kurulması gibi öneriler getirerek ekonomik işbirliği üzerinde yoğunlaştırmaya itti.

Bununla beraber bölgesel enerji işbirliği, ŞİÖ himayesi dışında gerçekleşmektedir. Rusya, doğal gaz boru hatları inşa etmek için birkaç Orta Asya komşusu ile anlaşma imzalarken, Çin’in enerji diplomasisi benzer şekilde ikili bir seyir izliyor. Örneğin, Orta Asya-Çin Gaz Boru Hattı, Özbekistan ve Kazakistan üzerinden Çin’in Xinjiang Uygur Özerk Bölgesine uzanan -çoğu tamamlanmış ve halen yapım aşamasında- toplam uzunluğu 1,100 mil olan çok sayıda hattan oluşmaktadır. Pekin ayrıca, bölgenin entegrasyonu için Çin İpek Yolu Ekonomik Kemerinin bir parçası olarak eski ticaret yollarını canlandırmak adına 16,3 milyar dolarlık bir fon sözü vermiştir.

Göründüğü gibi ŞİÖ henüz gelişimini tamamlamamış bir örgüttür. Bunun yanında AB’nin tersine ekonomik bir birlikten ziyade güvenlik meselelerini ön planda tutan bir oluşumdur.

TÜRKİYE ŞİÖ İLİŞKİLERİ

Türkiye ve Rusya birbirleri için ticari anlamda önemli iki ülkedir. Türkiye Rusya’dan doğalgaz alırken,  Rusya’ya gıda ürünleri ve inşaat hizmetleri ihracatı yapmaktadır. 2016 yılı verileriyle; Türkiye Rusya’dan 11.3 milyar dolarlık ithalat yaparken 1.12 milyar dolar ihracat yapmıştır. Ancak yaşanan uçak krizi sonrası kısıtlanan ticaret yüzünden veriler düşük çıkmıştır. 2014 yılına göre ithalat 25.2 milyar dolar, ihracat ise 5.9milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.

Türkiye’nin Çin ile yaptığı ticaret daha çok ithalata dayanmaktadır. 2016 Kasım ayı verilerine göre Çin ile yapılan 19,3 milyar dolar iken ihracat ise 1,5 milyar dolardır. Bu anlamda Çin ile Türkiye enerji ve ulaşım projelerini barındıran Yeni İpek Yolu’na aktif katılım Türkiye’ye yarar sağlayacağı görüşü uzmanlar tarafından sıklıkla dile getirilmektedir.

 

TÜRKİYE’NİN ŞİÖ VE AB 28 İLE YAPTIĞI DIŞ TİCARET VERİLERİ

ŞİÖ AB’YE RAKİP OLABİLİR Mİ?

AB uluslarüstü bir yapıyken ŞİÖ sadece bir işbirliği örgütüdür.
AB üyeleri arasında ortak pazar ve tek para tesis edilmişken ŞİÖ’de ekonomik bir birlik ve tek para yoktur.
AB’nin ekonomi, politika, güvenlik ve insan hakları konusunda bağlayıcı bir müktesebatı, üye ülkelerden parlamenterlerin temsil ediği ve yasama gücü bulunan bir meclisi, mahkemesi, marşı ve tüm üye ülkelerin bayraklarının yanında kullandığı bir bayrağı bulunurken bunlar ŞİÖ’de mevcut değildir. AB ülkeleri ve Türkiye aynı zamanda NATO ülkesidir. Bu anlamda da ŞİÖ ile ters düşen bir durum söz konusudur.
AB istediği ülkelerle Serbest Ticaret Anlaşmaları yaparken, ŞİÖ’nün üyelerinin kendi araların da bile böyle anlaşmalar mevcut değildir.

Bunların dışında demokrasi anlamında ŞİÖ’nün karnesi de oldukça kötü durumdadır. Gerek Dünya Demokrasi sıralamasında gerekse Dünya Şeffaflık raporlarında ŞİÖ üyelerinin son sıralarda olduğunu görmekteyiz.

ŞEFFAFLIK RAPORU

 

DÜNYA DEMOKRASİ SIRALAMASI

 

infografik

 

 

 

 

Kaynak:

http://infoshos.ru

https://tr.sputniknews.com

http://www.bbc.com/

http://aa.com.tr/

 

 

VeriAnaliz